باکتری محرک رشد ، جذابیت این روزهای علاقمندان به گل و گیاه

مدت زمان مطالعه:5 دقیقه

اگر سلامت، طراوت و شادابی گیاهانتون جز دغدغه‌های شماست و به دنبال شناخت هرچه بیشتر این دنیای جذاب هستید، پیشنهاد می­‌کنم تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید تا بیشتر با باکتری­های رشد که یکی از عوامل اثرگذار در ایجاد و حفظ شادابی گیاه، آشنا شوید.

قبل از هر چیز باید بدونیم چه مواردی روی رشد گیاه مؤثر است؟

4 موردی که برای داشتن یک گیاه سالم و با طراوت ضروری است شامل نور، دما و رطوبت مناسب و همین­طور عناصر مغذی است. که این عناصر مغذی را ما به اسم کود می­‌شناسیم. اگر بخواهیم یک تعریف کامل از کود داشته باشیم باید بگوییم که به هر نوع ماده معدنی یا آلی یا بیولوژیک که دارای عناصر غذایی باشد و باعث بالا بردن حاصلخیزی خاک و همچنین باعث افزایش عملکرد کیفی و کمی محصول شود کود گفته می‌­شود.

کودها به چند دسته تقسیم می­شوند که عبارتند از:

• شیمیایی
• آلی یا ارگانیک
• بیولوژیک یا زیستی

در این مقاله هدف ما بررسی کودهای بیولوژیک یا در واقع کودهای زیستی است.

کودهای بیولوژیک یا زیستی

به طور كلی، كود بیولوژیك، تراكم زیادی از یك یا چند نوع ارگانیسم مفید خاکزی و یا مواد متابولیك این موجودات است كه با یك ماده نگهدارنده همراه است و صرفاً به منظور تأمین عناصر غذایی مورد نیاز گیاه، تولید می‌شود. ارزش کود بیولوژیک به دلیل سه خاصیت مهم تغذیه‌ه­ای و شیمیایی (از نظر میکرو ارگانیسم خاک)، خواص فیزیکی و بهبود خواص بیولوژیک می­‌باشد. درواقع کودهای بیولوژیک به مواد حاصلخیزکننده­ای گفته می­‌شود که حاوی تعداد کافی از یک یا چند گونه از میکروارگانیسم­‌های مفید خاکزی هستند که در ابتدا کشت و تکثیر می­‌شوند و سپس به همراه نگهدارنده‌­های خاصی به صورت مایع یا خشک بسته بندی شده و عرضه می‌­شوند.

دلیل اهمیت کودهای بیولوژیکی

امروزه با توجه به ایجاد آلودگی­های زیست محیطی و بهداشتی که از مصرف کودهای شیمیایی به­‌وجود آمده­‌اند، مصرف کودهای بیولوژیکی به عنوان تحولی جدید در زمینه کشاورزی مورد توجه قرار گرفته است.

مزیت‌های کودهای بیولوژیک

• صرفه جویی اقتصادی برای كشاورزان
• مزایای زیاد زیست محیطی
• حفظ، باروری و حاصلخیزی خاک
• جلوگیری از ایجاد آلودگی خاك و منابع آب­های سطحی و زیرزمینی ناشی از تركیبات باقیماند كودهای شیمیایی
• جلوگیری از توسعه بیماری­های ناشی از مصرف آب و محصولات آلوده
• علاوه بر ایجاد و حفظ پایداری منابع موجود در خاك، توان تولید در بلند مدت را افزایش داده و آلودگی­های زیست محیطی را كاهش می­‌دهند.

طبقه‌بندی کودهای زیستی با توجه به نوع میکروارگانیسم‌­ها

• میکروارگانیسم­های سودمند ( ریزاندامگان کارآ  )
• کودهای زیستی باکتریایی (ریزوبیوم- ازتوباکتر- آزوسپریلیوم-…)
• کودهای زیستی قارچی (میکوریزا)
• کودهای زیستی جلبکی (جلبک های سبز- آبی و آزولا)
• کودهای زیستی اکتینومیست­ها (فرانکیا)

مهمترین کودهای بیولوژیک عبارتند از:

• تثبیت‌کننده ازت هوا.
• قارچ های میکوریزی، که با ریشه بعضی از گیاهان ایجاد همزیستی کرده و اثرات مفیدی ایجاد می‌­کند.
• میکرو ارگانیسم­های حل کننده فسفات، که فسفات نامحلول خاک را به فسفر محلول و قابل جذب گیاه تبدیل می‌کنند.
• اکسید کننده گوگرد (تیو باسیلوس)، کودی که دارای باکتری تیو باسیلوس بوده و باعث اکسایش بیولوژیکی گوگرد می­‌شود.
• کرم­های خاکی، در تولید هوموس مورد استفاده قرار می­گیرند و نوعی کود کمپوست به نام ورمی کمپوست تولید می‌کنند.

باکتری­‌های ریزوسفری افزاینده رشد گیاه

باکتری‌­های ریزوسفری مواد سیدروفور بعنوان ریزوباکتری­های افزاینده رشد گیاه معرفی می‌­شوند. این گروه از حاصلخیز کننده ­‍‌ها با تولید ترکیبات آلی خاص که قادر به تشکیل کلات با آهن فریک هستند و می­‌توانند در تأمین آهن مورد نیاز موثر باشند. این باکتری­ها بیشتر از جنس پسودوموناس بوده اما انواع دیگر آنها نیز در حال گسترش است. ثابت شده است که تولید و ترشح سیدروفورهایی مانند ریزوباکتین می­تواند در شرایط کمبود آهن محیط در قابلیت جذب آن برای لگومینوزها موثر باشد. گروه دیگر از باکتری­‌های ریزوسفری به عنوان عامل بیو­کنترل مورد توجه قرار گرفته است. به عنوان مثال برخی از سویه­‌های ریزوبیوم می­‌توانند با تولید متابولیت­‌های سمی ( ریزوبیوتوکسین ) از ایجاد بیماری ریشه توسط قارچ‌­های مانند فیتوفتورا و ریزوکتونیا جلوگیری کرده و در حفظ سلامتی گیاه موثر واقع شوند.

سایر نقش­‌های مفید باکتری­های ریزوسفری

• تولید هورمون­‌های رشد گیاه که نتیجه آن بهبود جذب آب و عناصر غذایی توسط گیاه است.
• تأثیر روی بهبود جوانه­زنی و ظهور گیاهک
• تاثیر سینرژیستی با ریزوبیوم­‌ها
• تولید بذر ترکیب­‌های آنتی بیوتیک مانند باکتریوسین­‌ها برای حذف عوامل بیماریزا و نیز تحریک ژن­‌های دفاع گیاه برای فعال شدن مکانیسم‌های انواع طبیعی

جمع‌­بندی

به صورت کلی، برای داشتن گیاهان شاداب و سرحال باید علاوه بر نور، دما و رطوبت به عناصر مغذی مورد نیاز گیاه نیز توجه کرد. کودهای زیستی باکتریایی جز کودهای بیولوژیک محسوب می­شوند، که امروزه با توجه به مزیت­‌هایی که دارند مورد توجه بسیار قرار گرفته­‌اند. همان­طور که در قسمت بالا اشاره شد، برای تأمین عناصر مغذی گل­‌ها، گیاهان و محصولات کشاورزی یکی از گزینه‌­های مناسب کودهای زیستی باکتریایی است.

  نویسنده:فرزانه جوکار